Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Bydgoszczy

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2024 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	SSO Agnieszka Dutkiewicz
Protokolant:	protokolant Marzena Bożyk

po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2024 r. w Bydgoszczy

na rozprawie

sprawy z powództwa M. K. (1)

przeciwko R. K. (1)

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

I zobowiązuje pozwanego R. K. (1) do złożenia wobec powódki M. K. (1) i zgodnie z jej żądaniem oświadczenia woli następującej treści : „Przenoszę na rzecz powódki prawo własności udziału ½ nieruchomości położonej w M. w gminie I., w powiecie (...), w województwie (...), stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem (...) o powierzchni 0,6223 ha, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu księga wieczysta nr (...) wraz z częścią składową wyżej opisanej nieruchomości, stanowiącą budynek mieszkalny jednorodzinny oznaczony nr (...), parterowy z poddaszem nieużytkowym, murowany, kryty dachówką, o powierzchni około 127 m kwadratowych, na skutek odwołania przez powódkę w dniu 15.01.2020 r. darowizny z dnia 27.01.2017 r.”;

II zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 5 417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty;

III nakazuje pozwanemu, aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy kwotę 4 000 zł (cztery tysiące złotych) tytułem brakującej opłaty sądowej od pozwu, od której powódka była zwolniona.

SSO Agnieszka Dutkiewicz

Sygn. akt I C 197/20

UZASADNIENIE

Pozwem skierowanym przeciwko R. K. (1), powódka M. K. (1) domagała się zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „Przenoszę na rzecz powódki prawo własności udziału ½ nieruchomości położonej w M. w gminie I. w powiecie (...) w województwie (...), stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem (...) o powierzchni 0,6223 ha, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu, księga wieczysta nr (...) wraz z częścią składową wyżej opisanej nieruchomości, stanowiącej budynek mieszkalny jednorodzinny oznaczony nr (...), parterowy z poddaszem nieużytkowym, murowany, kryty dachówką, o powierzchni około 127 m ²”

Powódka wnosiła także o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania oraz zwolnienia jej od kosztów sądowych w tej sprawie.

W uzasadnieniu powódka wyjaśniła, że 27 stycznia 2017r. darowała pozwanemu do ich majątku wspólnego ww. nieruchomość. W dniu 15 stycznia 2020r. powódka złożyła oświadczenie o odwołaniu darowizny ze względu na okazywaną wobec niej rażącą niewdzięczność pozwanego. Pozwany nie stawił się u notariusza celem dobrowolnego złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności przedmiotowej darowizny na stronę powodową.

Postanowieniem z 12 marca 2020r. powódka została zwolniona od kosztów sądowych w całości. /k. 21/

W odpowiedzi pozwany domagał się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powódki kosztów procesu. Pozwany stwierdził, że powódka nie udowodniła swojego roszczenia. Dodatkowo pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Dodał również, że nie jest osobą karaną. Zaprzeczył, jakoby dopuścił się względem powódki rażącej niewdzięczności. Pozwany zauważył także, że wartość nieruchomości została przez powódkę zaniżona. Pozwany wskazał, że dokonał w tym budynku szeregu ulepszeń, napraw i generalnego remontu. Podsumowując, pozwany podniósł zarzut naruszenia przez powódkę art. 5 k.c.

W toku rozprawy z 8 stycznia 2024r. pełnomocnik pozwanego stwierdził, że powódka dokonała na rzecz pozwanego darowizny w czasie, kiedy trwało już przestępstwo popełnione przez pozwanego na szkodę powódki. W tych okolicznościach pełnomocnik poddał pod wątpliwość występowanie przesłanki rażącej niewdzięczności w kontekście odwołania darowizny. Pełnomocnik powódki oświadczył, że działania powódki zmierzały do uratowania małżeństwa.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka i pozwany byli małżeństwem w latach 2014 – 2020, które zostało następnie rozwiązane przez sąd poprzez rozwód z wyłącznej winy pozwanego.

Dowód: wyrok SO w Bydgoszczy z dnia 06.11.2020 r., sygn.. X C 2314/18 – k. 62, przesłuchanie powódki, k. 182.

W trakcie trwania małżeństwa powódka 27 stycznia 2017r. darowała pozwanemu do ich majątku wspólnego udział w wysokości ½ w prawie własności nieruchomości położonej w M. w gminie I. w powiecie (...) w województwie (...), stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem (...) o powierzchni 0,6223 ha, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu, księga wieczysta nr (...) wraz z częścią składową wyżej opisanej nieruchomości, stanowiącej budynek mieszkalny jednorodzinny oznaczony nr (...), parterowy z poddaszem nieużytkowym, murowany, kryty dachówką, o powierzchni około 127 m ². Podejmując taką decyzję powódka próbowała ratować małżeństwo, które już wtedy nie było zgodne.

12 listopada 2019r. strony tego konfliktu zawarły umowę małżeńską majątkową o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Pozwany straszył powódkę, że będzie zaciągał kredyty, co miało niekorzystnie wpłynąć na sytuację finansową powódki.

15 stycznia 2020r. powódka złożyła oświadczenie o odwołaniu tej darowizny ze względu na okazywaną wobec niej rażącą niewdzięczność pozwanego, która polegała na znęcaniu się nad powódką oraz dokonaniu uszkodzenia jej ciała. Pozwany nie stawił się jednak u notariusza celem dobrowolnego złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności przedmiotu darowizny na powódkę.

W związku z takim zachowaniem pozwanego względem powódki, został przeciwko niemu skierowany przez Prokuraturę Rejonową w Inowrocławiu akt oskarżenia o popełnienie przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k.- na szkodę powódki. Pozwany nie zaniechał tych działań, co skutkowało skierowaniem przez rzecznika interesu publicznego drugiego aktu oskarżenia o popełnienie występku stypizowanego w art. 207 § 1 k.k., jak również nakazanie przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu opuszczenia przez oskarżonego wspólnego z powódką miejsca zamieszkania.

Zarzucane pozwanemu czyny z art. 207 § 1 k.k. obejmowały okres od 28 listopada 2018r. do 29 maja 2019r.

/ okoliczności skutecznie niezaprzeczone/ a nadto: akt notarialny, umowa darowizny z 27 stycznia 2017r., k. 7-9; akt notarialny z 15 stycznia 2020r. odwołanie darowizny, k. 10-11; pismo z 20 stycznia 2020r., k. 12; akt notarialny z 12 listopada 2019r. umowa o majątkowa małżeńska o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, k. 13-13v; księga wieczysta nr (...), k. 14-14v; wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 6 listopada 2020r., k. 62-62v; akty oskarżenia, k. 63-64v.

Wyrokiem z 14 października 2022r. Sąd Rejonowy w Inowrocławiu uznał pozwanego (oskarżonego w tamtym procesie) winnym popełnienia czynów z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i wymierzył mu karę pozbawienia wolności w wymiarze siedmiu miesięcy z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres dwóch lat.

Dowód: wyrok Sądu Rejonowego w Inowrocławiu, k. 91-91v, 99-105v.

Powódka wraz z synem korzystała z pomocy skierowanej dla osób pokrzywdzonych przestępstwem przemocy świadczonej przez komitet ochrony praw dziecka.

Pozwany ubliżał powódce, wyzywał ją, używał w stosunku do niej słów wulgarnych w obecności kilkuletniego syna stron, który później nazywał powódkę słowami usłyszanymi od ojca. Pozwany w czasie awantur wykręcał powódce ręce w latach 2017 -2018. Pozwany był w stosunku do powódki natarczywy, wydzwaniał do niej, nawet gdy była w pracy, zgłaszal jej swoje pretensje i ją kontrolował. Swoimi ciągłymi telefonami pozwany utrudniał powódce wykonywanie jej obowiązków pracowniczych, denerwował ją. Odnosił się do niej w sposób wulgarny, zastraszał ją. Powyższe wywoływało u powódki lęki.

Dowód: zeznania świadka M. G., k. 182, zeznania świadka L. S. (1), k. 175, zeznania świadka Ż. M. – k. 166 v.-167, zeznania świadka M. N. (1) – k. 167, zeznania świadka A. B. – k. 167 – 168, zeznania świadka J. J. – k. 168, zeznania świadka H. K. – k. 168 v. – 169, przesłuchanie powódki – k. 179-180 ).

Sąd zważył, co następuje:

Sąd dokonał powyższych ustaleń na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym urzędowych, których autentyczności nie podważały strony tego konfliktu. Sąd dopuścił także dowody z zeznań świadków R. K. (2), B. K. i M. Ł., M. K. (2), A. B., M. N. (2), J. J., Ż. M., M. G., L. S. (2) oraz H. K. i przesłuchania stron.

Zeznania świadków R. K. (2), B. K. i M. Ł., M. K. (2) nie wniosły istotnych dla sprawy okoliczności w tej części, w której świadkowie zeznawali o wykonanych przez pozwanego remontach i były dla Sądu niewiarygodne w tej części, w której zaprzeczały, by pozwany znęcał się nad powódką psychicznie i fizycznie. W tym bowiem zakresie wiążący pozostaje prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Inowrocławiu skazujący pozwanego za przestępstwa znęcania się nad powódką i wywołania u niej uszczerbku na zdrowia trwającego do 7 dni. Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. (art. 11 in principio kpc).

Analizując zeznania ww. świadków Sąd doszedł do wniosku, iż w zależności od tego na wniosek której strony zostali powołani w sprawie, przedstawiali okoliczności korespondujące i potwierdzające wersję wskazane czy to przez powódkę, czy przez pozwanego. Powyższa tendencja jest typowa i powszechnie spotykana w sprawach, których przedmiotem jest konflikt rodzinny. Świadkowie, których wskazał pozwany uwypuklali okoliczność dokonania przez niego nakładów na nieruchomości, która została pozwanemu częściowo darowana przez powódkę. Niektórzy negowali także agresywne zachowania pozwanego względem powódki lub nie mieli o nich w ogóle wiedzy. Świadek R. K. (2) (siostra pozwanego) starała się przedstawić powódkę w niekorzystnym świetle, podkreślając, że to ona odsuwała pozwanego od siebie, nie pomagała jemu w remontach. Dodała także, że pozwany nigdy nie uderzył powódki. Z takimi okolicznościami trudno się zgodzić, szczególnie w obliczu wydanego przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu wyroku skazującego pozwanego za przestępstwa znęcania się i wywołania uszczerbku na zdrowia trwającego do 7 dni.

Sąd w tym miejscu wskazuje, że przedmiotem tej sprawy nie jest rozliczenie poczynionych nakładów przez pozwanego na nieruchomość, lecz zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli, które ponownie uczyni powódkę wyłącznym właścicielem spornej nieruchomości. Także w kontekście zarzutu pozwanego naruszenia przez powódkę art. 5 k.c., fakt czynienia na wspólną (na tamten moment) nieruchomość nakładów w postaci remontów i innych udoskonaleń- nie czyni powództwa niezasadnym. Warto również podkreślić, że zgodnie z ogólną zasadą prawa, strona nie może czerpać korzyści z sytuacji, którą sama ukształtowała jako efekt własnego bezprawnego działania. Skoro więc pozwany swoim nagannym, bezprawnym i niezgodnym z zasadami współżycia społecznego działaniem względem powódki- swojej byłej żony, matki swojego dziecka- dopuścił się względem niej aktu przemocy z uszkodzeniem ciała włącznie- powoływanie się przez pozwanego na art. 5 k.c. jest wysoce niestosowne i chybione. Warto także podkreślić, że skoro pozwany przez pewien okres był właścicielem spornej nieruchomości, to do jego podstawowych obowiązków, jako właściciela oraz z uwagi na pełnienie roli głowy rodziny (której jednak nie sprostał)- był zobowiązany do podnoszenia standardu budynku czyniąc konieczne ulepszenia w jego konstrukcji, i to tym bardziej, że stan budynku wymagał takiego remontu. Z tej przyczyny okoliczności poczynienia przez pozwanego nakładów na nieruchomość są nieistotne dla rozstrzygnięcia tego sporu.

Sąd w całości podzielił złożone przez świadka M. G. zeznania. Świadek była osobą obcą dla stron tego procesu, nie była z nimi związana emocjonalnie- czego nie można powiedzieć o części pozostałych świadków. Świadek, będąc psychologiem pomagała powódce poprzez przeprowadzanie z nią zajęć terapeutycznych. Bacząc na wpisany w zawód psychologa profesjonalizm, Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania przedstawionych przez tego świadka okoliczności. Również zeznania świadków : A. B., M. N. (2), J. J., Ż. M., L. S. (2) oraz H. K. były dla Sądu wiarygodne, gdyż wzajemnie się uzupełniały i znajdowały potwierdzenie w pozostałych dowodach, którym Sąd dal wiarę, w szczególności w dowodzie w wyroku Sądu Rejonowego w Inowrocławiu skazującego pozwanego za przestępstwa znęcania się nad powódką i wywołania u niej uszczerbku na zdrowia trwającego do 7 dni.

Zeznania stron tego konfliktu mogły być jedynie podstawą do uzupełnienia okoliczności faktycznych, które nie dotyczyły głównej osi sporu. Konflikt między powódką, a pozwanym jest wyraźnie zaostrzony, co wyklucza poczynienie wiążących ustaleń w pozostałym zakresie. Sąd miał także na uwadze, że każda ze stron przedstawiała korzystną dla siebie wersję zdarzeń, z których jedynie wersja powódki mogła zasługiwać na nadanie jej cech wiarygodnej. Poddając pod analizę zeznania pozwanego Sąd dostrzegł, że skupił się on w zasadzie na fakcie poczynienia nakładów na nieruchomość pierwotnie należącą wyłącznie do powódki. Pozwany opisał, jakie konkretnie czynności wykonał i wskazał na poniesione z tego tytułu koszty. Dodatkowo pozwany upatrywał źródła konfliktu z żoną w fakcie wspólnego zamieszkiwania stron z bratem powódki, który zdaniem pozwanego, był alkoholikiem. Sąd podkreśla, że niezależnie od przyczyn tego konfliktu, absolutnie żadne okoliczności nie uzasadniały stosowania wobec powódki przemocy psychicznej i fizycznej. Brak jakiejkolwiek refleksji ze strony pozwanego oraz krytycznego oceniania własnych zachowań także miał wpływ na ocenę zeznań pozwanego.

Pozwany nie przedstawił wartościowego materiału dowodowego. Poza opisaniem ww. okoliczności pozwany nie zdołał wykazać zasadności swoich twierdzeń. Zresztą zdaniem Sądu przedstawione przez pozwanego okoliczności nie miały znaczenia dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, którego podstawą było stwierdzenie dopuszczenia przez pozwanego rażącej (nawet kwalifikowanej) niewdzięczności jako osoby obdarowanej przez powódkę (darczyńcę).

W sprawie niniejszej mamy do czynienia z koniecznością rozstrzygnięcia, czy zachowania pozwanego względem powódki wypełniały znamiona rażącej niewdzięczności, co uzasadniałoby uwzględnienie powództwa zgodnie z jego treścią. W ocenie Sądu orzekającego, powódka jednoznacznie wykazała- poprzez przedłożony do akt sprawy wyrok Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 14 października 2022r., że pozwany takiej rażącej niewdzięczności względem powódki się dopuścił. W oparciu o art. 11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. To orzeczenie było więc wystarczające do stwierdzenia, że roszczenie strony powodowej zasługuje na przyznanie jemu ochrony prawnej. Zeznania świadków w zakresie nagannych, przestępnych zachowań pozwanego w stosunku do powódki, jedynie potwierdziły zasadność powództwa. W sprawach, których podstawą faktyczną są konflikty rodzinne, głównym źródłem dowodowym są dokumenty, które w przeciwieństwem do dowodów z zeznań stron i świadków nie noszą cech subiektywizujących rzeczywistość.

Przechodząc dalej Sąd zważył, że nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia powódki w oparciu o art. 899 § 3 k.c. Zgodnie z tym przepisem darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. W tym stanie faktycznym powódka utożsamiała rażącą niewdzięczność pozwanego z jego zachowaniem się w stosunku do niej, które miało miejsce w okresach od 1 stycznia 2015r. do 27 listopada 2018r. oraz od 28 listopada 2018r. do 29 maja 2019r. Pozwany został ostatecznie skazany za przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Przestępstwo stypizowane w art. 207 k.k. (znęcanie się) ze swej istoty zakłada powtarzalność zachowań sprawcy. W tym stanie faktycznym zachowanie pozwanego było wieloetapowe i obejmowało wiele czynów, z których ostatni został dokonany 29 maja 2019r. Dopiero wszystkie ujemnie oceniane zachowania sprawcy wypełniają znamiona „znęcania się”. Powódka wiedzę o rażącej niewdzięczności pozwanego niewątpliwie powzięła z dniem, w którym pozwany przestał wobec niej stosować przemoc fizyczną i psychiczną, co nastąpiło 29 maja 2019r. To od tej daty należy liczyć roczny termin przedawnienia roszczenia opartego na art. 898 k.c. Oświadczenie o odwołaniu darowizny powódka złożyła 15 stycznia 2020r. Zarzut przedawnienia pozwanego okazał się więc bezzasadny.

Zgodnie z wcześniej powołanym przepisem darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności (§ 1 k.c.). Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu (§2 ). Uprawnienie darczyńcy do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego stanowi sankcję naruszenia etycznego obowiązku wdzięczności (a co najmniej zakazu niewdzięczności) będącą prywatną karą leżącą w gestii darczyńcy, względem którego zostało skierowane naganne zachowanie obdarowanego. Znajduje zastosowanie zarówno w przypadku darowizny wykonanej, jak i jeszcze niewykonanej. Jest uprawnieniem osobistym darczyńcy o charakterze kształtującym realizowanym poprzez złożenie przez darczyńcę jednostronnego oświadczenia obdarowanemu; może być ono złożone z zastrzeżeniem warunku, zwłaszcza zawieszającego. Ponieważ instytucja odwołania darowizny jest wyłomem od zasady trwałości umów, przesłanka odwołania powinna być interpretowana ściśle. Naganne zachowanie obdarowanego może być podstawą odwołania darowizny, jeżeli nastąpiło przed złożeniem oświadczenia o odwołaniu, ale już po zawarciu umowy darowizny. Zachowanie obdarowanego nosi znamiona rażącej niewdzięczności, jeżeli podjęte zostało świadomie, w nieprzyjaznym wobec darczyńcy zamiarze, ze znacznym nasileniem złej woli i nie daje się pogodzić z wymogiem szacunku i pozytywnego stosunku wobec darczyńcy ze względu na dokonaną darowiznę. W tym stanie faktycznym zachowaniem pozwanego bez wątpienia wypełniały zachowania wyżej opisane. Pozwany mając pełną świadomość znaczenia swojego zachowania znęcał się nad powódką zarówno psychicznie jak i fizycznie. Na próżno szukać bardziej „typowego” wypełnienia przesłanki rażącej niewdzięczności obdarowanego, jak właśnie poprzez stosowanie takiej formy przemocy, która zmierzała do upokorzenia powódki. Można nawet stwierdzić, że działania pozwanego wypełniały znamiona tzw. kwalifikowanej rażącej niewdzięczności, która jest powszechnie znana i ugruntowana w orzecznictwie

W świetle przeważającego stanowiska odwołanie darowizny powoduje skutek obligacyjny polegający na powstaniu zobowiązania obdarowanego do powrotnego przeniesienia na darczyńcę przedmiotu darowizny. W związku z tym, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie pozytywne (dokonanie darowizny, wystąpienie rażącej niewdzięczności obdarowanego) i negatywne (brak przedawnienia odwołania darowizny) przesłanki do odwołania darowizny, Sąd zobowiązał pozwanego do złożenia oświadczenia woli wobec powódki, które właśnie ww. skutek zrealizuje (punkt I sentencji wyroku).

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c, obciążając przegrywającego pozwanego kosztami postępowania poniesionymi przez powódkę. Na koszty procesu, które poniosła powódka, złożyły się koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika –5.400 zł wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł. Z uwagi na powyższe Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

W związku ze zwolnieniem powódki od kosztów sądowych w całości, oraz bacząc na wynik procesu, który pozwany przegrał w całości- kosztami związanymi z opłatą sądową od pozwu, od której powódka była zwolniona, w wysokości 4.000 zł należało obciążyć pozwanego na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 98 kpc (punkt III sentencji wyroku).

SSO Agnieszka Dutkiewicz

Z:

1.  O.. (s)

2.  (...)

3.  K.. 14 dni