Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Bydgoszczy

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 05 grudnia 2022 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący SSO Agnieszka Dutkiewicz

Protokolant stażysta Patrycja Bizoń

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 listopada 2022 r. w B.

sprawy z powództwa P. P.

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

I ustala nieistnienie stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt hipoteczny nr KH/ (...) z dnia 12 maja 2008 r. zawartej pomiędzy powodem P. P. a pozwanym Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W.;

II zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 57 091,29 zł (pięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćdziesiąt jeden złoty 29/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty;

III zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6 423,30 zł (sześć tysięcy czterysta dwadzieścia trzy złote 30/100) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

SSO Agnieszka Dutkiewicz

Sygn. akt I C 806/21

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 10 czerwca 2021 r. powód P. P. domagał się ustalenia, że umowa o kredyt numer KH/ (...) z dnia 12 maja 2008 r. zawarta między nim a pozwanym Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. jest nieważna oraz zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kwoty 57 091,29 zł tytułem zwrotu nienależnego roszczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy przez powoda w okresie od 01 kwietnia 2011 r. do dnia 15 kwietnia 2021 r. na podstawie art. 405 i następne oraz 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w kwocie 5 400 zł wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, wydatku z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa – 17 zł oraz wydatków za korespondencję (przesyłkę listową poleconą) – 6,30 zł i opłatę od pozwu – 1000 zł.

W uzasadnieniu powód wskazał, że strony w dniu 12.05.2008 r. zawarły umowę o kredyt hipoteczny KH/ (...). Na podstawie tej umowy, Bank wypłacił powodowi kredyt w wysokości 90 000 zł oraz pobrał kwotę 1203 zł tytułem prowizji.

Na mocy przedmiotowej umowy pozwany udzielił powodowi kredytu złotowego w walucie polskiej w kwocie 90 000 zł indeksowanego do waluty CHF na nabycie prawa własności nieruchomości na rynku wtórnym. Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy kredyt jest indeksowany do CHF po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy.

Zgodnie zaś z § 7 umowy, kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabela Kursów Walut Obcych w Banku (...) S.A

Zastosowane mechanizmy podwójnej indeksacji, spreadu walutowego, braku określoności świadczenia, wymagania zwrotu kapitału w wysokości różnej (większej) od udzielonego i określonego w umowie kredytu, przyznania sobie Bankowi jako podmiotowi silniejszemu nieograniczonego, arbitralnego uprawnienia do kształtowania kursu waluty z wyłączeniem kredytobiorcy tj. de facto wysokości zobowiązania strony już po jej zawarciu w oderwaniu od przejrzystych i znanych kredytobiorcy reguł prowadzi do bezwzględnej nieważności umowy ze skutkiem ex tunc.

Kredytobiorca nie wiedział (nie miał świadomości), w jaki sposób i wedle jakich reguł ustalany jest arbitralnie kurs CHF (kupna sprzedaży) w Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...).

Na dochodzoną pozwem łączną kwotę 57 091,29 zł składają się nienależnie pobrane przez Bank raty kredytowo-odsetkowe oraz ubezpieczenie od dnia 01.04.2011 r. do 15.04.2021 r.

Roszczenie o zwrot wyżej wymienionych kwot opiera się na zarzucie nieważności umowy kredytowej ze skutkiem ex tunc. Bezwzględna nieważność umowy implikuje zasadność wystąpienia przez powoda o zwrot wszelkich uiszczonych przez niego do tej pory świadczeń z tytułu wykonania ab initio nieważnej umowy.

Umowa przewidywała indeksowanie kredytu do waluty obcej franka szwajcarskiego (CHF). Indeksacja zastosowana została dwukrotnie. Pierwsze przeliczanie kwoty kredytu na walutę obcą przewidziano po wypłacie kredytu, a następnie miało miejsce przeliczanie każdej raty wyrażonej w walucie obcej na złote w chwili jej spłaty. Następowało to po kursie odpowiednio kupna i sprzedaży przewidzianym w tabeli kursów obowiązującej z pozwanym. Taki sposób indeksacji skutkuje niemożnością określenia wysokości zobowiązań powoda wobec Banku, gdyż to kredytodawca arbitralnie określa kursy CHE stosowane do przeliczeń. W efekcie, nie mamy do czynienia z umową kredytową z uwagi na brak wszystkich essentialia negotii umowy. Kredytobiorca zobowiązany był bowiem do zwrócenia kapitału w innej wysokości aniżeli ten, który został im wypłacony w następstwie uruchomienia kredytu. Mając na uwadze powyższe, zawarta przez powoda umowa powinna być uznana za nieważną, gdyż wbrew wymogowi art. 69 ust. 1 ustawy Prawo Bankowe, nie zobowiązywała kredytobiorcę do zwrotu kwoty postawionego do ich dyspozycji kredytu, a innej dowolnie ustalonej przez Bank, która miała być określona przy użyciu dowolnie ustalanych kursów CHF.

Nie bez znaczenia jest też fakt, iż sporna umowa przewiduje, iż wysokość rat kapitałowo - odsetkowych, które stanowiły ich świadczenie umowne, została określona przez drugą stronę umowy w okresie po jej zawarciu i wypłaceniu kredytu. Doszło tym samym do naruszenia zasady określenia świadczenia, co jest wymogiem ważności każdej umowy. Niedopuszczalne jest pozostawienie jednej ze stron kontraktu uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony. Toteż z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy zasadne jest domaganie się przez powoda zapłaty dokonanych przez niego wpłat na poczet spłaty rat kredytu za okres od miesiąca lutego 2010 r. do miesiąca września 2019 włącznie. Na marginesie, powód zaznaczył, iż niektóre z postanowień spornej umowy są abuzywne, zatem bezskuteczne wobec konsumenta. W szczególności, charakter abuzywnych klauzul niedozwolonych mają postanowienia dotyczące indeksacji, w wyniku czego doszło do określenia kwoty kredytu w CHF rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości zależnej od jednostronnie ustalanego przez Bank kursu waluty obcej. Podobnie niedozwolony charakter mają postanowienia umowy przewidujące ubezpieczenie tzw. niskiego wkładu własnego.

Bezwzględna nieważność umowy kredytowej wynika jednoznacznie z treści jej postanowień. Zgodnie z § 12 umowy Bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 90.000 zł na budowę domu. Powód zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy. W myśl § 2 ust. 2 umowy kredyt jest indeksowany do waluty obcej frank szwajcarski (CHF) po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchamiania kredytu. Po uruchomieniu kredytu Bank wysyła do kredytobiorcy pismo informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w złotych polskich, zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej.

Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo, po spełnieniu przewidzianych w § 3 umowy warunków, na wniosek kredytobiorcy złożony nie później niż w określonym w umowie terminie liczonym od zawarcia umowy w terminie wskazanym przez kredytobiorcę (§ 3 umowy).

Zgodnie z postanowieniami § 6 umowy ustalone zostało, że kredyt jest oprocentowany według zmiennej stopy procentowej , stanowiącej sumę zmiennej stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży Banku. Odsetki są naliczane za każdy dzień od aktualnego salda zadłużenia. W myśl § 7 ust.1 umowy zapisano, że kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut obcych Banku (...) S.A. Zgodnie z § 7 ust. 2 umowy kredyt będzie spłacany w równych ratach miesięcznych oraz równych ratach miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej. Spłata kredytu następować będzie poprzez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z rachunku powoda. Spłaty rat kapitałowo - odsetkowych będą następować w tym samym dniu miesiąca, w którym miała miejsce wyplata kredytu, począwszy od miesiąca następnego po wypłacie kredytu. Ostatnia rata spłaty kredytu ma charakter raty wyrównującej. Oznacza to, że służy rozliczeniu całości zobowiązania kredytobiorcy względem Banku. W okresie karencji kredytobiorca zobowiązany był jedynie do spłaty rat odsetkowych, bez konieczności spłacania rat kapitałowych.

Na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i kosztami kredytobiorca ustanowił na rzecz Banku hipotekę kaucyjną na nieruchomości. Za integralną część umowy strony uznały Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A., zwany dalej regulaminem w świetle postanowień § 2 pkt 18 regulaminu, termin kredyt indeksowany kursem waluty obcej" należy rozumieć jako kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku stosownie zaś do brzmienia § 8 ust. 3 regulaminu, w przypadku kredytu w walucie obcej, kwota raty spłaty obliczana jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej tabeli kursów walut obcych z dnia spłaty. Podobnie abuzywny charakter ma § 8 pkt 4 regulaminu, który stanowi iż w przypadku kredytu w walucie obcej kredytobiorca może zastrzec w umowie kredytu, że Bank będzie pobierał ratę spłaty z rachunku w walucie, do której kredyt jest indeksowany, o ile rachunek ten jest dostępny w ofercie Banku.

W odpowiedzi na pozew pozwany Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwany zaprzeczył, aby którekolwiek postanowienie umowy, w szczególności dotyczące waloryzacji kredytu kursem CHF, było bezskuteczne w jakimkolwiek zakresie, jak również by umowa była sprzeczna z przepisami k.c., w szczególności art. 385 ¹ § 2 k.c., czy też stanowiła obejście prawa. Zdaniem Banku zawarte w umowie klauzule zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Nadto postanowienia umowy dotyczące indeksacji kredytu kursem waluty CHF były, jego zdaniem, przedmiotem indywidualnych ustaleń stron. Pozwany zaprzeczył, by powód nie był rzetelnie poinformowany o ryzyku kursowym, jak również by waloryzacja stanowiła nielegalny, bo niezgodny z naturą stosunku zobowiązaniowego mechanizm. Pozwany zaprzeczył by którekolwiek z postanowień umowy były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, z dobrymi obyczajami, zasadami dobrej praktyki bankowej i prowadziły do rażącego naruszenia interesu powódki. Pozwany zaprzeczył również, by postanowienia umowy, w szczególności dotyczące waloryzacji kredytu kursem CHF nie były uzgadniane przez strony.

Pozwany podał również, że reguły wykładni umów należy także stosować przy rozstrzyganiu o ewentualnych skutkach abuzywności, stąd gdyby sąd stwierdził, że postanowienia umowy są abuzywne w zakresie odwołań do tabeli kursów pozwanego i tym samym są one bezskuteczne, to nie można tej bezskuteczności rozciągać na inne części umowy. Podano, że nawet po stwierdzeniu abuzywności normy odsyłającej do konkretnych tabel kursów, w umowie nie powstaje żadna luka, którą sąd miałby zapełniać w jakikolwiek sposób. Pozwany w dalszej części szczegółowo omawiał ewentualne skutki abuzywności klauzul odwołujących się do tabeli kursów pozwanego.

Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia roszczenia powoda.

W dalszym toku procesu strony podtrzymywały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Na rozprawie w dniu 07 listopada 2022 r. powód oświadczył, iż jest świadomy skutków stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy oraz, że strony muszą sobie zwrócić wzajemnie świadczenie, a Bank może wyjść z dalej idącymi roszczeniami, niż tylko o zwrot kapitału. Nadto powód podtrzymał w całości swoje żądania.

Sąd ustalił, co następuje:

Powód P. P. w dniu 12.05.2008 r. zawarł pozwanym Bankiem (...) S.A. w W. umowę o kredyt hipoteczny KH/ (...). Powód zawierał umowę jako konsument. Kredyt był przeznaczony na zakup i remont mieszkania, celem zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Na podstawie umowy pozwany Bank udzielił powodowi kredytu w kwocie 90 000 zł indeksowanego do waluty CHF.

Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy, kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłaconego w transzach, Bank miał wysłać do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo- odsetkowej.

Kredyt miał podlegać spłacie w 420 miesięcznych ratach, w tym 0 rat obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 420 równych ratach miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej. Spłata kredytu miała następować zgodnie z § 7 umowy kredytu, a zatem w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A.

Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie kredytu wynosiło 4.1850 % w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1.3000 p.p. stałej w całym okresie kredytowania (§ 6 ust. 3 umowy).

Zgodnie z § 9 ust. 1 umowy kredytu zabezpieczeniem kredytu była hipoteka kaucyjna do kwoty 155 045,10 zł ustanowiona na spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego.

Zgodnie z 11 ust. 2 pkt 1 integralną część umowy stanowi Regulamin Kredytowania Osób Fizycznych w Ramach Usług (...) w Banku (...) S.A.

dowody: umowa – 10-12;

regulamin – 168-177, 178-187;

Zaświadczenie o wysokości odsetek – k. 13-23;

Wezwanie do zapłaty – 24;

Zestawienie transakcji - k. 214-217;

KRS – k. 225-243;

Przesłuchanie powoda – k. 328 - 329

Powód poszukiwał kredytu na zakup i wykończenie mieszkania. Kredyt nie był związany z działalnością gospodarczą. Powód początkowo chciał zaciągnąć kredyt złotówkowy, ale zarekomendowano mu kredyt w franku szwajcarskim, wskazując, że jest on najkorzystniejszy i ma najniższą ratę oraz jednocześnie wskazano, że z uwagi na brak zdolności kredytowej nie może on zaciągnąć kredytu złotówkowego. Jednocześnie zwracano mu uwagę, że frank szwajcarski jest walutą stabilną. Powoda informowano, że wzrost kursu waluty może nastąpić tylko o nieznaczną kwotę. Powoda nie zapoznano z tym, po jakim kursie Bank będzie dokonywał przeliczeń walutowych na potrzeby wykonywania umowy, ani o tym, że Bank stosuje dwa różne kursy do wypłaty i spłaty kredytu. W konsekwencji powód nie mógł określić całkowitego kosztu udzielonego mu kredytu. Nie poinformowano go, że może nastąpić znaczny wzrost salda kredytu do spłaty. Swoboda wyboru powoda ograniczała się jedynie do możliwości zawarcia umowy bądź odmowy zawarcia na warunkach przedstawionych jednostronnie przez pozwany Bank.

Umowa zawarta została przez strony z wykorzystaniem przedłożonego przez Bank wzorca umownego, bez możliwości negocjacji jej treści. Pracownik Banku zapewniał powoda, że wzór umowy jest standardowym wzorem, a pozostałe postanowienia są identyczne we wszystkich umowach zawieranych z klientami.

dowody: przesłuchanie powoda – k. 328-329 v.

Powód dokonywał regularnej spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz ubezpieczenia od dnia 01.04.2011 r. do 15.04.2021 r. - wpłacając na rzecz pozwanego łącznie kwotę 57 091,29 zł .

dowody: zaświadczenie – k. 13-23;

Powód pismem z dnia 09 kwietnia 2021 r. wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 57 091,29 zł tytułem nieważnej umowy za ostatnie 10 lat w nieprzekraczalnym terminie 3 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania – pod rygorem skierowania sprawy na drogę sądową w związku z nieważnością umowy.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie w/w dokumentów złożonych przez strony w toku postępowania, jak również na podstawie przesluchania powoda.

Sąd uznał za wiarygodne oraz przydatne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy dokumenty zebrane w aktach sprawy, albowiem zostały one sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla danego typu dokumentów. Ponadto autentyczność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu ani stron postępowania.

Za wiarygodne Sąd uznał zeznania powoda na okoliczności związane z zawarciem umowy. Powód przedstawił okoliczności, w których zaproponowano mu zawarcie umowy kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem CHF. Jako konsument, a zatem słabsza strona obrotu gospodarczego polegał na zaufaniu wobec Banku, który zapewniał go o korzystności wyboru kredytu waloryzowanego do waluty CHF, jak również o stabilności kursu franka szwajcarskiego.

Za nieprzydatne dla ustalenia okoliczności faktycznych zawarcia spornej umowy Sąd uznał dowody z zeznań świadków N. S. oraz J. C.. Powołani świadkowie nie brali udziału w procesie zawierania przez strony kwestionowanej umowy kredytu, nie znali powoda, ani nie weryfikowali dokumentacji kredytowej, przez co nie mogli posiadać wiedzy istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd postanowił na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 kpc pominąć dowód z opinii biegłego zawnioskowany przez pozwanego. Zaznaczyć bowiem należy, że nie ma znaczenia dla dokonywanej oceny to, w jaki sposób Bank rzeczywiście ustalał kurs w trakcie wykonywania umowy i jaka była relacja kursu Banku do kursu rynkowego. Są to okoliczności obojętne na gruncie art. 385 ² k.c., jak również oceny możliwego naruszenia interesów konsumenta. Istotne jest jedynie, że postanowienia umowy dawały przedsiębiorcy nieograniczoną swobodę w wyznaczaniu kursu waluty, a w konsekwencji – wysokości zobowiązań konsumenta.

Sąd jako nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy uznał pozostałe, nieujawnione w stanie faktycznym, dokumenty z uwagi na to, że dowody te zostały powołane na fakty nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy i zmierzały jedynie do przedłużenia postępowania. Nie miały one żadnego znaczenia procesowego z punktu widzenia analizy spornej umowy kredytu oraz oceny, czy jest ona zgodna z prawem i czy zawiera klauzule niedozwolone. Powołane dokumenty zawierały treści oderwane od konkretnej umowy, która jest przedmiotem sporu i z tego względu nie mogły stanowić dowodu w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie powód P. P. domagał się ustalenia, że umowa o kredyt numer KH/ (...) zawarta między nim a pozwanym Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. w dniu 12.05.2008 r. jest nieważna oraz wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 57 091,29 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty.

W sprawie bezsporne było, że strony zawarły umowę kredytu na kwotę 90 000 zł. Kredyt był indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłaconego w transzach, Bank miał wysłać do kredytobiorców pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo- odsetkowej. Z poczynionych ustaleń faktycznych wynika również, że przedmiotowa umowa kredytu nie została przez żadną ze stron wypowiedziana i tym samym w dalszym ciągu jest ona przez strony wykonywana.

Sąd ustalił również, że przedmiotowa umowa zawarta została z wykorzystaniem przedłożonego przez Bank wzorca umowy. Powyższe uzasadnia przekonanie, że powód nie miał żadnego wpływu na treść umowy, szczególnie w zakresie jej postanowień, które uznali za abuzywne. Bank wykazał natomiast, że w trakcie procedury udzielania kredytu informował powoda jedynie o ryzyku wynikającym ze zmiany kursu waluty obcej w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz mogącym z tego wyniknąć wzroście jego zadłużenia względem Banku z tytułu zaciągniętego kredytu. Z powyższego wynika, że praktycznie swoboda powoda sprowadzała się do możliwości zawarcia lub nie zawarcia przedmiotowej umowy.

W pierwszej kolejności Sąd rozpoznał żądanie powoda sprowadzające się do ustalenia nieistnienia umowy z uwagi na zawarcie w jej treści postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., co miało dawać pozwanemu możliwość narzucenia sposobu ustalania wysokości kwoty podlegającej zwrotowi, a w konsekwencji i wysokości odsetek, a więc głównych świadczeń kredytobiorcy. Powołane przez powoda klauzule, tj. § 2 ust. 2 oraz § 7 umowy, w rzeczywistości mogą zostać uznane za niedozwolone. Zgodnie z treścią art. 353 ¹ k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jednocześnie zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385 ¹ § 3 k.c.).

Zaznaczyć należy, że pozwany prowadzi działalność gospodarczą w zakresie czynności bankowych. Powód natomiast zawarł przedmiotową umowę jako osoba fizyczna na cele konsumpcyjne. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że powód w niniejszej sprawie posiadał status konsumenta w rozumieniu art. 22 ¹ k.c.

Powód wykazał w toku postępowania, że wskazane klauzule nie zostały przez niego uzgodnione z Bankiem, a jego rola w procesie zawierania umowy sprowadzała się w zasadzie do podjęcia decyzji o zawarciu lub niezawarciu umowy przygotowanej uprzednio przez Bank. Jednocześnie wszystkie te klauzule mogą uchodzić za niedozwolone, albowiem przyznają wyłącznie bankowi prawo do dowolnego przerzucania odpowiedzialności za ryzyko związane z wzrostem kursu waluty na powoda. Przede wszystkim konstrukcja indeksacji znajdująca się w umowie powoduje możliwość narzucenia przez Bank wysokości kwoty podlegającej zwrotowi, a w konsekwencji i wysokości odsetek, a więc głównych świadczeń strony powodowej. Ustalenie ich wysokości wiązało się bowiem z koniecznością odwołania się do kursu walut ustanawianych w wewnętrznej, dowolnej i nieznanej powodzie tabeli kursów Banku. Takie klauzule już od dawna wskazywane są jako abuzywne z uwagi na nieokreślony i nieobiektywny miernik, podług którego następuje ostatecznie określenie wysokości zobowiązania kredytobiorcy, które jest niemożliwe do przewidzenia i obliczenia w chwili zawarcia umowy (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2018 r., I CSK 628/17).

Jednocześnie zaznaczyć należy, że nie ma znaczenia dla dokonywanej oceny to, w jaki sposób Bank rzeczywiście ustalał kurs w trakcie wykonywania umowy i jaka była relacja kursu Banku do kursu rynkowego. Są to okoliczności obojętne na gruncie art. 385 ² k.c., jak również oceny możliwego naruszenia interesów konsumentów. Istotne jest jedynie, że postanowienia umowy dawały przedsiębiorcy nieograniczoną swobodę w wyznaczaniu kursu waluty, a w konsekwencji – wysokości zobowiązań konsumentów.

Dalej wskazać należy, że kwota podlegająca zwrotowi na rzecz Banku nie została dostatecznie i ściśle w umowie określona, nie odpowiada ona nominalnie kwocie wykorzystanego kredytu i nie są określone w sposób obiektywny zasady jej ustalenia. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, przez umowę kredytu Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Oznacza to, że kredytobiorca jest zobowiązany do zwrotu określonej kwoty środków pieniężnych, którą winna wyznaczać kwota kapitału mu udostępnionego i wykorzystanego przez kredytobiorcę. Bank nie może więc żądać zwrotu większej kwoty aniżeli ściśle określonej i oddanej do dyspozycji klienta. Wszelkie zapisy umowne dopuszczające dowolną waloryzację są sprzeczne z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w zw. z art. 358 ¹ § 2 i 5 k.c. i rażąco naruszają interesy konsumenta.

Podkreślić należy, że abuzywność zapisów, powinno się badać na moment zawierania umowy przez konsumenta z przedsiębiorcą. W takiej sytuacji nie ma więc znaczenia, jakie zmiany w ustawodawstwie wprowadzano po zawarciu przedmiotowej umowy, jak również w jaki sposób przedsiębiorca wykonywał umowę, w tym jakie zmiany w treści stosunku prawnego między stronami były wprowadzane po zawarciu umowy. Podobne uwagi należy odnieść do zmian Regulaminu kredytowania.

Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy Prawo bankowe, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności - w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Nieprecyzyjne i dowolne odwołanie się do bliżej nieznanej tabeli kursów sporządzanej na wewnętrzne potrzeby przez Bank narusza wskazany przepis. Szczególnie istotne jest to, że strona powodowa nie wiedziała i nie mogła wiedzieć według jakiego kursu ostatecznie zostanie przeliczona jej rata, z każdym kolejnym miesiącem powód nie wiedział więc w praktyce ile wynosi rata, którą zobowiązani są uiścić. Naruszenie więc przez Bank art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe jest oczywiste. Ze względu na wyeliminowanie abuzywnych klauzul waloryzacyjnych z umowy, sprzeczność umowy z przepisem art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy Prawo bankowe tylko się pogłębia albowiem brak jest wówczas jakiegokolwiek obiektywnego miernika według którego można przeliczyć kurs walut. Powoduje to w efekcie nieważność całej umowy kredytowej – zgodnie z treścią art. 58 k.c.

Dodać ponadto trzeba, że umowę należy ocenić jako sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami także i z tej przyczyny, że nawet gdyby za rzeczywistą przyczynę wytoczenia powództwa uznać nie tyle skutki tzw. spreadu, co sam fakt znacznego wzrostu kursu franka szwajcarskiego, w dniu zawarcia umowy powód obejmował swoją świadomością możliwość kilkuprocentowej zwyżki i jej skutki. Taka świadomość ryzyka nie obejmuje, w ocenie Sądu, świadomego ryzyka uwolnienia kursu waluty przez kraj emisji i w efekcie zwyżki kursu o 100%. To na pracownikach Banku, jako profesjonalistach, spoczywa obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia konsumentom skutków takich zdarzeń, istoty gwarantowania waluty przez kraj emisji i możliwych skutków jej uwolnienia, w celu uzyskania pełnego obrazu ryzyka i możliwości jego rozważenia. Ponadto, o sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego, w powiązaniu z powyższymi rozważaniami, świadczy także fakt, że w przypadku tak znacznego, niemożliwego do przewidzenia wzrostu kursu waluty, cały ciężar tego zdarzenia został przerzucony na kredytobiorców. Bank natomiast, który udzielił powodowi kredytu następnie pozyskiwał do swojej dyspozycji z tytułu rat środki znacznie wyższe, niż zaangażował, w związku z niemal podwojonym kursem franka szwajcarskiego – tak dalece niewspółmierne do środków wydatkowanych i rozsądnych zysków, że skutek ten czyni ważność umowy niemożliwą do obrony.

Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd doszedł do przekonania, że żądanie strony powodowej dotyczące ustalenia nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z przedmiotowej umowy kredytowej jest zasadne. Uznając, że przywołane przez stronę powodową klauzule w rzeczywistości są abuzywne, bezskuteczne i nie wiążą powoda, umowa jako sprzeczna z przepisami prawa jest nieważna na podstawie art. 58 k.c., a bez wyeliminowanych postanowień jej wykonanie nie jest możliwe. Powód ma przy tym interes prawny określony w treści art. 189 k.p.c. w ustaleniu tej nieważności, albowiem takie ustalenie rozstrzyga ostatecznie o jego prawach i obowiązkach, które wynikają z istniejącego stosunku zobowiązaniowego. Ustalenie nieważności przedmiotowej umowy ma ten skutek, że strony nie są nią związane i od początku nie były. Są więc obowiązane zwrócić sobie wzajemnie to, co już świadczyły na rzecz drugiej strony umowy wzajemnej.

Przechodząc do żądania powoda zasądzenia kwoty 57 091,29 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy o kredyt hipoteczny KH/ (...) zawartej w dniu 12.05.2008 r. na podstawie art. 410 k.c. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty Sąd uznał, że właściwym sposobem na rozstrzygnięcie o roszczeniu osób pokrzywdzonych kredytem walutowym jest tzw. teoria dwóch kondykcji. Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy, iż stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem Banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/21, OSNC 2021/6/40).

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego. Na podstawie art. 118 zd. 1 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. W doktrynie dominuje stanowisko, że kredyt spłacany w ratach jest w istocie świadczeniem jednorazowym, a nie okresowym, bowiem stanowi jedną całość. Żądania powoda o zapłatę opierały się na żądaniu zwrotu świadczenia nienależnego, czyli art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Zgodnie z przepisami intertemporalnymi- art. 5 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy kodeks cywilny i niektórych innych ustaw do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W związku z tym, w niniejszej sprawie liczy się 10-letni termin przedawnienia. Ponadto w oparciu o stanowisko TSUE wyrażone w wyroku z dnia 22 kwietnia 2021 r. (sygn. C-485/19) bieg przedawnienia roszczeń z tytułu zawartych w umowie klauzul niedozwolonych biegnie od momentu powzięcia wiedzy o nich. Powód w pierwszej kolejności 09 kwietnia 2021 r. wystosował wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, a z kolei w dniu 10 czerwca 2021 r. wystosował pozew, zatem należy uznać, iż najpóźniej od momentu złożenia tego wniosku powziął on wiedzę o istnieniu klauzul abuzywnych w umowie, którą zawarł z pozwanym. Nawet jednak, gdyby za chwilę powzięcia wiadomości o istnieniu klauzul abuzywnych uznać wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej, co nastąpiło w dniu 26 sierpnia 2011 r., obowiązujący powoda 10-letni okres przedawnienia i tak w dniu wniesienia pozwu jeszcze nie upłynął.

Jednocześnie z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. podjętej w składzie 7-osobowym wynika, że roszczenia kredytobiorcy i banków nie uległy przedawnieniu. Dla roszczeń kredytobiorcy termin ten rozpoczyna się w momencie, w którym dowiedział się on albo wykazując się oczekiwanym od niego rozsądkiem, powinien dowiedzieć się o tym, że umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21).

Mając na uwadze wszystkie przytoczone okoliczności, Sąd na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w zw. z art. 385 ¹ § 1 k.c. ustalił nieistnienie stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt hipoteczny nr KH/ (...) z dnia 12.05.2008 r. zawartej pomiędzy powodem P. P. a pozwanym Bankiem (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. (pkt I sentencji wyroku).

Sąd na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 57 091,29 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty (pkt II sentencji wyroku).

O kosztach procesu orzeczono w punkcie III sentencji wyroku z uwzględnieniem wyniku sprawy, którą pozwany przegrał w całości. Zgodnie z treścią art. 98 § 1 i 1 ¹ k.p.c. strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty procesu, które poniósł powód składa się opłata od pozwu – 1 000 zł, koszt korespondencji – 6,30 zł, koszty zastępstwa procesowego – 5 400 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł. Zatem zasądzono od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6 423,30 zł, tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Wysokość przyznanych powodowi kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

SSO Agnieszka Dutkiewicz