Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Bydgoszczy

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 czerwca 2021 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	SSO Rafał Szurka
Protokolant:	protokolant Magdalena Korcyl

po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2021 r. w Bydgoszczy na rozprawie

sprawy z powództwa M. W. (1) i M. W. (2)

przeciwko Ł. K.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1.  uznaje za bezskuteczną w stosunku do powodów, M. W. (1)
i M. W. (2), umowę przeniesienia nieruchomości i prawa wieczystego użytkowania gruntu w zamian za przejęcie długów, zawartą w dniu 11 czerwca 2015 roku przed Notariuszem D. S., repertorium (...), pomiędzy dłużnikiem W. K.
i L. K. a pozwanym Ł. K., w celu ochrony wierzytelności, wynikającej z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 roku w sprawie o sygnaturze (...),

2.  zasądza od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę 29.952zł (dwadzieścia dziewięć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów procesu,

3.  obciąża Skarb Państwa pozostałymi kosztami sądowymi.

Sygn. akt I C 919/20

UZASADNIENIE

Powodowie, M. W. (1) oraz M. W. (2), wnieśli o uznanie za bezskuteczną w stosunku do nich umowy przeniesienia nieruchomości i prawa wieczystego użytkowania gruntu w zamian za przejście długów z czerwca 2015 r., zawartej przez pozwanego, Ł. K., z dłużnikiem W. K. oraz L. K., jako dokonaną z pokrzywdzeniem powodów, którym przysługuje wierzytelność w wysokości 462.007,85 zł wraz z odsetkami, orzeczoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt XIV 524/13 oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu powodowie wskazali, że W. K. prowadzący działalność gospodarczą kupował od nich w okresie od maja 2012 r. do czerwca 2013 r. kruszywo. Współpraca miała charakter trwały. W związku z niedotrzymywaniem płatności przez kupującego powodowie postanowili sądownie dochodzić wierzytelności i w tym celu dokonali powierniczego przelewu wierzytelności im przysługujących na D. D.. Strona powodowa podniosła, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 r. utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lipca 2015 r. zasądzono od W. K. na rzecz D. D. kwotę 313.431,79 zł wraz z ustawowymi odsetkami od tej kwoty oraz kosztami procesu za obie instancje. Następnie prowadzone postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi okazało się bezskuteczne. Wierzycielka D. D. na zasadzie cesji zwrotnej przeniosła wskazaną wierzytelność na powodów, którzy po uzyskaniu klauzuli wykonalności złożyli wniosek wszczęcie egzekucji. Prowadzone postępowanie egzekucyjne w ocenie powodów nie daje szans na zaspokojenie wierzycieli. Strona powodowa zaznaczyła, iż W. K. waz z żoną przekazali swojemu synowi Ł. K. (pozwanemu) znaczną część majątku, w tym nieruchomości, których byli współwłaścicielami, na podstawie umowy w formie aktu notarialnego z dnia 11 czerwca 2015 r. Czynność ta była dokonana w zamian za przejęcie ich wspólnych długów oraz osobistych długów, w tym związanych z prowadzoną przez W. K. działalnością. Dłużnik W. K. zmarł w 2016 r., a pozwany jako jego syn odrzucił spadek, który nabyła matka pozwanego, a żona dłużnika L. K.. Spadek ten był już zubożony o przekazaną pozwanemu nieruchomość.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany zakwestionował, aby:

- postępowanie egzekucyjne z wniosku D. D. okazało się bezskuteczne,

- postępowanie egzekucyjne z wniosku powodów nie dawało szans na zaspokojenie wierzycieli,

- W. K. wraz z żoną przekazali pozwanemu znaczną część majątku powodując tym samym niemożność zaspokojenia roszczeń powodów z majątku dłużnika,

- L. K. byłą jedyną spadkobierczynią W. K.,

- działanie dłużnika miało na celu pokrzywdzenie wierzycieli w osobach powodów.

Pozwany wskazał, iż powodowie w żadnej części pozwu nie powołują podstawy prawnej swego roszczenia. Wątpliwości strony pozwanej budzi wskazana w pozwie wartość przedmiotu sporu. Pozwany podniósł również zarzut dotyczący nieskuteczności cesji zwrotnej z dnia 27 marca 2017 r.

W replice na odpowiedz na pozew powodowie wskazali, że podtrzymują stanowisko wyrażone w pozwie. Zaznaczyli, że kwota dochodzona pozwem została zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 r. utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lipca 2015 r. i powiększona o koszty egzekucji oraz koszty zastępstwa w egzekucji przyznane na rzecz wierzyciela zgodnie z art. 770 § 1 k.p.c. Powodowie podkreślili, że materiał dowodowy jednoznacznie udowadnia zarówno wiedzę pozwanego co do istnienia długu oraz jego wysokości, a tym samym świadome pokrzywdzenie powodów.

Sąd ustalił, co następuje:

Powodowie prowadzili działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą (...) s.c. M. W. (1), M. W. (2). Ojciec pozwanego prowadził działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Usługowo – H. W. K.”. Powodowie pozostawali w stałych stosunkach gospodarczych z W. K..

W związku z brakiem płatności ze strony W. K. posiadał on zadłużenie względem powodów.

Pozwany współdziałał z W. K. w prowadzonej działalności gospodarczej i wiedział o zobowiązaniach względem powodów.

/ okoliczności bezsporne oraz dowody: zeznania powodów i pozwanego - k. 256-258 akt i k. 258 akt od 00:05:54 do 00:32:55/

W dniu 30 lipca 2013 r. powodowie zawarli z D. D. umowę o powierniczy przelew wierzytelności nr (...). Przedmiotem umowy była wierzytelność przysługująca powodom od W. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Usługowo – H. W. K.”.

W § 1 ust. 2 umowy wskazano, że wierzytelność została stwierdzona dokumentami w postaci faktur VAT nr (...) z dnia 7 sierpnia 2012 r, (...) z dnia 31 sierpnia 2012 r., (...) z dnia 4 października 2012, (...) z dnia 7 października 2012 r., (...) z dnia 31 października 2012 r., (...)z dnia 28 listopada 2012 r. oraz (...) z dnia 13 grudnia 2012 r.

W § 3 umowy strony ustaliły, że cedent przenosi na cesjonariusza wierzytelność w kwocie 315.910,78 zł wraz ze wszystkimi związanymi z nią prawami, w tym wraz z roszczeniem o odsetki od tej kwoty i prawem naliczenia dalszych odsetek.

/dowód: umowa o powierniczy przelew wierzytelności z dnia 30 lipca 2013 r. - k. 33 akt/

Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego W. K. na rzecz powódki D. D. kwotę 313.431,79 zł z odsetkami ustawowymi od następujących kwot:

- 66.026,45 zł od dnia 15 września 2012 r. do dnia zapłaty;

- 66.846,97 zł od dnia 19 października 2012 r. do dnia zapłaty;

- 71.399,75 zł od dnia 22 października 2012 r. do dnia zapłaty;

-98.919,68 zł od dnia 15 listopada 2012 r. do dnia zapłaty;

- 10.238,94 zł od dnia 13 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty.

Sąd oddalił powództwo w pozostałej części i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 23.013 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Apelację od powyższego wyroku wniósł W. K..

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację pozwanego W. K. i zasądził od niego na rzecz powódki kwotę 5.400 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

/dowody: wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie sygn. akt XIV GC 524/13 - k. 29-30 akt, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie sygn. akt V ACa 46/15 - k. 31 akt/

W dniu 11 czerwca 2015 r. W. K. i L. K. umową zawartą w formie aktu notarialnego Repertorium (...) przenieśli na pozwanego, swojego syna Ł. K., nieruchomości i prawo wieczystego użytkowania gruntu. Przedmiotem umowy były następujące nieruchomości:

1)  dla których Sąd Rejonowy w Szubinie XII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Ż. prowadzi księgę wieczystą numer (...);

2)  dla których Sąd Rejonowy w Żninie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...);

3)  dla których Sąd Rejonowy w Żninie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...);

4)  dla których Sąd Rejonowy w Żninie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...);

5)  dla których Sąd Rejonowy w Żninie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...);

6)  dla których Sąd Rejonowy w Żninie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...).

Przeniesienie na rzecz pozwanego w/w nieruchomości nastąpiło w zamian za przejęcie przez Ł. K. w całości zobowiązania jego rodziców – W. i L. K. wynikającego z umowy kredytowej o kredyt krótkoterminowy w rachunku bieżącym nr (...) z dnia 12 kwietnia 2012 r. oraz wynikającej z umowy nr (...) o kredyt obrotowy z dnia 22 czerwca 2012 r.

W § 4 aktu notarialnego strony określiły wartość w/w nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu na łączną kwotę 4.000.000 zł.

/dowód: akt notarialny Repertorium (...) - k. 12-25 akt/

D. D. wnioskiem z dnia 28 lipca 2015 r. wniosła o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko W. K..

W. K. zmarł w dniu 8 stycznia 2016 r. Spadek po zmarłym nabyli na podstawie ustawy żona L. K. ½ części spadku wprost oraz zstępny P. S. w ½ części spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W dniu 31 maja 2017 r. dokonano podziału sumy uzyskanej z egzekucji ze świadczenia dłużnika otrzymanego z ZUS-u w wysokości 326,03 zł.

W toku postępowania nie wyegzekwowano całości zadłużenia. Postanowieniem z dnia 24 października 2018 r. komornik zakończył postępowanie egzekucyjne w sprawie, w związku z cesją wierzytelności na rzecz powodów.

/dowód: akta postępowania egzekucyjnego sygn. akt Km 1079/15 załączone do akt, akt poświadczenia dziedziczenia - k. 35-36 akt, postanowienie Sądu Rejonowego w Żninie z dnia 7 lutego 2019 r. - k. 139 akt, postanowienie Sądu Rejonowego w Żninie z dnia 4 marca 2020 r. - k. 140 akt, postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 10 lutego 2021 r. - k. 141 akt/

Powodowie zawarli z D. D. w dniu 27 marca 2017 r. umowę cesji zwrotnej nr (...).

W § 2 umowy zbywca przeniósł na cesjonariusza wierzytelność w kwocie 343.716,79 zł wraz ze wszystkimi związanymi z nią prawami, w tym wraz z roszczeniem o odsetki od tej kwoty i prawem naliczenia dalszych odsetek. Wierzytelność ta wynika z tytułów w postaci: wyroku wydanego w dniu 27 sierpnia 2014 r. przez Sąd Okręgowy w Katowicach opatrzonego klauzulą wykonalności w dniu 20 lipca 2015 r. przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyroku wydanego w dniu 14 lipca 2015 r. przez Sąd Apelacyjny w Katowicach oraz kosztów zastępstwa w egzekucji KM 1079/15 prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Żninie w wysokości 1.800 zł.

Strony tej umowy w § 4 oświadczyły, że rozliczyły się wzajemnie z umowy o powierniczy przelew wierzytelności nr (...) (...) zawartej w dniu 30 lipca 2013 i nie roszczą w stosunku do siebie żadnych praw z tejże umowy.

/dowód: umowa cesji zwrotnej z dnia 27 marca 2017 r. - k. 34 akt/

Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w Katowicach tytułowi egzekucyjnemu – prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 r. wydanemu w sprawie sygn. akt (...) w pkt I i w pkt III wyroku oraz wyrokowi Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lipa 2015 r. nadał klauzulę wykonalności na rzecz M. W. (1) i M. W. (2), na których przeszło uprawnienie dotychczasowego wierzyciela D. D. przeciwko L. K., na która przeszedł obowiązek zmarłego dłużnika W. K..

/dowód: postanowienie Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 19 stycznia 2018 r. - k. 26 akt/

Powodowie wnioskiem z dnia 28 lutego 2018 r. wnieśli o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko L. K..

W toku postępowania nie wyegzekwowano całości zadłużenia. Miesięcznie powodowie otrzymują z tytułu zadłużenia jedynie 60-80 zł.

/dowody: akta postępowania egzekucyjnego sygn. akt KM 400/18 załączone do akt, zeznania powodów - k. 256-258 akt i k. 259 akt od 00:05:54 do 00:16:28/

Stan faktyczny w przedmiotowej sprawę Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz akt postępowań egzekucyjnych o sygn. akt (...), które to nie budziły wątpliwości Sądu, a które to nie były kwestionowane przez żadną ze stron pod względem ich autentyczności jak i prawdziwości zawartych w nich informacji.

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania stron albowiem były spójne, logiczne oraz korespondowały wzajemnie ze sobą i z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. pominął pozostałe wnioski dowodowe, gdyż okoliczności na jakie miały zostać przeprowadzone zostały udowodnione dokumentami znajdującymi się w aktach i załączonymi do nich. W ocenie Sądu, ich przeprowadzenie prowadziłoby jedynie do bezpodstawnego przedłużenia postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Pozwem powodowie żądali uznania za bezskuteczną w stosunku do nich umowy przeniesienia nieruchomości i prawa wieczystego użytkowania gruntu zawartej przez pozwanego - Ł. K. z dłużnikiem W. K. oraz L. K. z pokrzywdzeniem powodów. Strona powodowa oparła swoje powództwo na art. 527 k.c., tj. skardze pauliańskiej.

Zgodnie z treścią tego przepisu, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W myśl § 2 art. 527 k.c., czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Przepisy § 3 i § 4 art. 527 k.c. wprowadzają ułatwienie dowodowe dla osoby występującej ze skargą pauliańską - przez ustanowienie określonych domniemań. I tak, zgodnie z art. 527 § 3 k.c., jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Na podstawie cytowanego przepisu można wyróżnić następujące przesłanki warunkujące możliwość skorzystania przez uprawnionego z ochrony pauliańskiej:

1) istnienie wierzytelności podlegającej ochronie pauliańskiej;

2) pokrzywdzenie wierzyciela;

3) uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej;

4) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela;

5) wiedza lub możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią, przy zachowaniu należytej staranności, o pokrzywdzeniu wierzycieli dłużnika i zła wiara osoby trzeciej.

Dla skutecznego skorzystania ze skargi pauliańskiej wszystkie wymienione przesłanki muszą wystąpić łącznie, a ciężar ich udowodnienia - zgodnie z regułą dowodową wynikającą z art. 6 k.c. obciąża wierzyciela.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy Sąd kolejno odniesie się do przesłanek aktualizacji skargi pauliańskiej. Pierwszą z nich jest istnienie wierzytelności podlegającej ochronie. Nie ma wątpliwości, iż ta przesłanka została zrealizowana. Bezspornym było, że powodowie pozostawali w stałych stosunkach gospodarczych z W. K.. W związku z brakiem płatności ze strony W. K. posiadał on zadłużenie względem powodów. W dniu 30 lipca 2013 r. powodowie zawarli z D. D. umowę o powierniczy przelew wierzytelności nr (...). Przedmiotem umowy była wierzytelność im przysługująca od W. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Usługowo – H. W. K.”. Następnie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego W. K. na rzecz powódki D. D. kwotę 313.431,79 zł z odsetkami ustawowymi. Rozstrzygniecie to zostało utrzymane w mocy wyrokiem z dnia z dnia 14 lipca 2015 r. wydanym przez Sąd Apelacyjny w Katowicach. W dniu 27 marca 2017 r. powodowie zawarli z D. D. umowę cesji zwrotnej nr (...). W związku z tym na wniosek powodów, postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w Katowicach tytułowi egzekucyjnemu – prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 r. wydanego w sprawie sygn. akt (...) w pkt I i w pkt III wyroku oraz wyrokowi Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lipa 2015 r. nadał klauzulę wykonalności na rzecz M. W. (1) i M. W. (2), na których przeszło uprawnienie dotychczasowego wierzyciela D. D. przeciwko L. K., na która przeszedł obowiązek zmarłego dłużnika W. K.. Wobec materiału dowodowego w postaci wyroków i postanowień sądowych oraz umów potwierdzonych na piśmie, bez wątpienia wierzytelność podlegająca ochronie istniała.

Należy skazać, iż zarzut podnoszony przez pozwanego dotyczący nieskuteczności cesji zwrotnej z dnia 27 marca 2017 r. jest całkowicie bezzasadny. Powodowie słusznie podnieśli, że kwota dochodzona pozwem została zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2014 r. utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lipca 2015 r. i powiększona o koszty egzekucji oraz koszty zastępstwa w egzekucji przyznane na rzecz wierzyciela zgodnie z art. 770 § 1 k.p.c. Kwestia istnienia prawidłowej cesji była przedmiotem badania na etapie nadania klauzuli wykonalności na rzecz powodów, na których przeszło uprawnienie wobec dłużnika z opisanej wierzytelności. Podnoszenie w niniejszym postępowaniu w tym zakresie zarzutów co do skuteczności cesji była zatem spóźnione i nieuzasadnione. Nadto podnieść należy, że w orzecznictwie podnosi się bezspornie, że wraz z cesją wierzytelności przechodzą także dotyczące jej uprawnienia, przysługujące nowym wierzycielom, w tym m.in. prawo do jej ochrony w drodze skargi pauliańskiej. Prawo to jest powiązane z wierzytelnością, zatem także zarzut tego rodzaju, iż w dacie zaskarżonej czynności powodowie nie byli wierzycielami, nie mógł zostać uwzględniony.

Kolejną przesłanką skargi pauliańskiej jest pokrzywdzenie wierzyciela. Zgodnie z art. 527 § 2 k.c., czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa stan pokrzywdzenia wierzyciela, a zatem także powodujący go stan majątku dłużnika, prowadzący do niewypłacalności lub wyższego stopnia niewypłacalności, należy badać i oceniać nie w chwili dokonywania zaskarżonej czynności, lecz w chwili jej zaskarżenia, zamknięcia rozprawy i wyrokowania w sprawie wytoczonej na podstawie omawianego przepisu. Rzeczywista niewypłacalność dłużnika lub jej wyższy stopień musi istnieć w chwili wystąpienia ze skargą paulińską i w chwili orzekania przez sąd o żądaniu wierzyciela uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., sygn. akt V CKN 280/00; z dnia 23 lipca 2003 r., sygn. akt II CKN 299/01; z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt II CK 367/03; z dnia 15 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 806/04, niepublikowane). Dlatego sąd powinien także brać pod uwagę czynności prawne zdziałane przez dłużnika już po dokonaniu zaskarżonej czynności i stan jego majątku w chwili zamknięcia rozprawy oraz ocenić, czy między ustalonym stanem niewypłacalności lub wyższego stopnia niewypłacalności a zaskarżoną czynnością prawną istnieje związek przyczynowy. Związek ten nie musi być jednak wyłączny i jedyny. Przyczyną niewypłacalności mogą być różne zdarzenia i czynności prawne dłużnika, a jedną z nich powinna być czynność zaskarżona. Tak rozumiany związek przyczynowy występuje i przesłanka pokrzywdzenia jest spełniona także wówczas, jeżeli zaskarżona czynność, dopiero razem z innymi zdarzeniami lub czynnościami prawnymi dłużnika, doprowadziła do jego niewypłacalności, jeżeli była koniecznym składnikiem tych przyczyn i bez niej one same nie spowodowałyby niewypłacalności. Do oceny tego związku przyczynowego decydująca jest chwila, w której wierzyciel wystąpił z żądaniem uznania bezskuteczności, a nie chwila zawarcia czynności prawnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 323/07, LEX nr 319245).

W ostatnim z powołanych wyroków (sygn. akt II CSK 323/07) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż konsekwencją takiej wykładni pojęcia pokrzywdzenia wierzycieli zawartego w art. 527 § 1 w zw. z § 2 k.c. jest to, że fakt otrzymania przez dłużnika świadczenia majątkowego w zamian za świadczenie będące przedmiotem zaskarżonej czynności nie musi sam przez się oznaczać, iż pokrzywdzenia nie było. Należy bowiem uznać, że tylko wtedy, gdy dłużnik w zamian za swoje świadczenie uzyskał odpowiedni ekwiwalent, który przynajmniej w tym samym stopniu co zbyty nadaje się do egzekucji i w chwili orzekania nadal znajduje się w majątku dłużnika, można uznać, że do pokrzywdzenia wierzycieli nie doszło. Jeżeli natomiast świadczenie, które otrzymał, nie było ekwiwalentne (było zaniżone), stanowiło przedmiot lub prawo, z którego egzekucja zazwyczaj jest trudniejsza lub dłuższa, niż z przedmiotu czy prawa wyzbytego, albo jeżeli dłużnik otrzymany ekwiwalent zużył w całości lub w części na inne cele niż zaspokojenie wierzycieli, ekwiwalentność czynności prawnej nie wyłącza możliwości uznania jej za bezskuteczną wobec wierzycieli na podstawie art. 527 § 1 k.c. ( wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I CKN 287/98; z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt IV CK 285; z dnia 12 maja 2005 r., sygn. akt V CK 559/04, niepubl.).

W ramach skargi pauliańskiej, ciężar dowodu, że dłużnik po wyzbyciu się najbardziej wartościowych składników majątkowych, dysponuje innym mieniem, z którego wierzyciel może się zaspokoić, spoczywa na osobie trzeciej, która w wyniku skarżonej czynności uzyskała korzyść majątkową (art. 533 in fine k.c.). W przypadku, gdy w zamian za nabyte przez osobę trzecią składniki majątkowe dłużnik otrzymał ekwiwalent, przerzucenie ciężaru dowodu na osobę trzecią następuje, jeśli z okoliczności sprawy wynika, że zamiarem dłużnika dokonującego skarżonej czynności prawnej było uniemożliwienie skierowania egzekucji właśnie do tego zbywanego przedmiotu majątkowego, a przez to pokrzywdzenie wierzyciela (art. 527 § 1 k.c.). W takiej sytuacji, nie jest wystarczające ogólne powołanie się przez osobę trzecią na ten ekwiwalent, ale powinna wykazać, że zważywszy na rodzaj tego ekwiwalentu wierzyciel, który zaskarżył czynność prawną w trybie skargi pauliańskiej zostałby, przy uwzględnieniu zasad pierwszeństwa egzekucyjnego, przewidzianych w art. 1025 § 1 k.p.c. zaspokojony w takim lub przynajmniej w zbliżonym zakresie, jak gdyby prowadził egzekucję ze zbytego w wyniku zaskarżonej czynności prawnej składnika majątkowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt V CSK 658/17).

W ocenie Sądu, powodowie udowodnili stan niewypłacalności dłużnika. Pozwany nie wskazał żadnych innych przedmiotów wchodzących w skład majątku dłużnika, z których strona powodowa mogłaby się zaspokoić. Sam w swoich zeznaniach przyznał, że nie zaspokoił powodów z ich tytułu wykonawczego, przejął nieruchomości po ojcu, przyznał, że nie zapłacili wierzytelności powodów. W zakresie majątku wskazał wprawdzie, że jest jeszcze właścicielem paru działek gruntu, ale nie potrafił szczegółowo ich wskazać (k. 256v-257 akt). Zatem pozwany nie potrafił w niniejszym postępowaniu wykazać ewentualnie takiego innego majątku, z którego mogłoby nastąpić zaspokojenie powodów. W załączonych do sprawy aktach egzekucyjnych znajduje się szereg dowodów, świadczących, że dłużnik nie posiadał majątku, z którego mógłby zaspokoić swojego wierzyciela. Ponadto działania dłużnika wprost prowadziły do pogłębiania jego stanu niewypłacalności. Obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne z przedmiotowego tytułu wykonawczego pozwala jedynie na zaspokojenie w drobnych kwotach miesięcznych, co nie rokuje na uzyskanie pełnego zaspokojenia. W dniu 11 czerwca 2015 r. W. K. i L. K. umową zawartą w formie aktu notarialnego Repertorium (...) przenieśli na pozwanego, swojego syna Ł. K. nieruchomości i prawo wieczystego użytkowania gruntu. Bez wątpienia czynność ta spowodowała pogłębienie stanu niewypłacalności, a tym samym doprowadziła do pokrzywdzenia wierzyciela. Co więcej, sam pozwany w zeznaniach potwierdził znaczne zadłużenie swojego ojca względem powodów i problemy w jego spłacie. Przypomnieć przy tym należy, że z treści tego dokumentu wynika, że pozwany przejął jedynie część długów dłużnika – swojego ojca, z tytułu umowy o kredyt. Przedmiotem umowy nie były zadłużenia wobec powodów. O ile zatem z umowy kredytowej bank uzyskał zaspokojenie, to jednak w dalszym ciągu powodowie takiego zaspokojenia nie uzyskali, i póki co brak widoków na uzyskanie zaspokojenia swojej wierzytelności. Nieuzasadnione w związku z tym były twierdzenia pozwanego, że skoro doprowadził on do zaspokojenia banku z umowy o kredyt, to także w związku z tym doprowadzi do zaspokojenia wobec powodów, albowiem nie wskazano na pozytywne przesłanki w tym kierunku.

Następną przesłanką zastosowania skargi pauliańskiej jest uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej. W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości Sądu, iż pozwany – osoba trzecia uzyskał taką korzyść. Przeniesienie na pozwanego przez jego rodziców własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntu z pewnością spowodowało uzyskanie korzyści majątkowej po stronie Ł. K.. Oczywistym jest, że nabycie własności nieruchomości wiąże się ze znacznymi korzyściami finansowymi. W § 4 aktu notarialnego określono wartość nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu na łączną kwotę 4.000.000 zł. Przedkładając przedmiotową umowę powodowie wykazali uzyskanie korzyści majątkowej przez pozwanego. Kwestia tego rodzaju, że w zamian pozwany przejął zobowiązanie kredytowe, nie mogło mieć znaczenia dla sprawy, albowiem nie dotyczyło do zobowiązań wobec powodów, z tytułu tej umowy nie można mówić o jakiejkolwiek korzyści dla nich. Wskazana umowa zatem w stosunku do tych wierzycieli pogłębiła jedynie stan niewypłacalności dłużnika.

Kolejną z przesłanek skargi pauliańskiej jest działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Przepis art. 527 § 1 k.c. nie wymaga by dłużnik działał w celu (zamiarze) pokrzywdzenia wierzycieli, czyli w złej wierze. Wystarcza "świadomość" dłużnika, że czynność prawna przez niego dokonana może spowodować dla ogółu wierzycieli niemożność zaspokojenia się. Świadomość ta musi istnieć w chwili dokonania czynności prawnej. A zatem wystarczającym dla spełnienia przesłanki świadomości pokrzywdzenia wierzycieli z art. 527 § 1 k.p.c. jest, by dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt I ACa 568/16). W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd nabrał przekonania, że po stronie dłużnika – W. K. występowała świadomość pokrzywdzenia wierzyciela. Działania W. K. ukierunkowane były na wyzbycie się majątku poprzez umowę przeniesienia nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu na rzecz syna.

Przechodząc do ostatniej przesłanki skargi pauliańskiej, tj. wiedzy lub możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią, przy zachowaniu należytej staranności, o pokrzywdzeniu wierzycieli dłużnika i zła wiara osoby trzeciej, należy przypomnieć domniemanie z art. 527 § 3 k.c. zgodnie, z którym jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

W istocie domniemanie wynikające z łączącego osobę trzecią z dłużnikiem stosunku bliskości (art. 527 § 3 k.c.) prowadzi do wniosku, bez konieczności dowodzenia tego przez wierzyciela, że osoba trzecia pozostająca w bliskim stosunku z dłużnikiem wiedziała o istnieniu długu oraz konsekwencjach dokonywanej czynności dla możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela. Rzeczą wierzyciela było tylko wykazanie, że osobę trzecią łączył z dłużnikiem stosunek bliskości w chwili dokonania czynności prawnej, krzywdzącej wierzycieli. W razie wykazania tej okoliczności wierzyciel nie ma obowiązku udowadniania, że osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć o świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli. To osoba trzecia może obalić to domniemanie wykazując, że pomimo stosunku bliskości z dłużnikiem nie wiedziała o świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się o tym dowiedzieć.

Powodowie wykazali, iż Ł. K. i W. K. pozostawały ze sobą w bliskich stosunkach. Pozwany był synem W. K., który pomagał mu w prowadzonej działalności, m.in. przyjeżdżał do powodów po towar. Sam pozwany zresztą przyznał tę okoliczność, zatem należy uznać, że jest to fakt bezsporny. Ponadto pozwany współdziałał z W. K. w prowadzonej działalności gospodarczej i wiedział o zobowiązaniach względem powodów, co sam podniósł w odpowiedzi na pozew. W związku z powyższym domniemywa się, że pozwany wiedział, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia powodów. Sąd zawraca jednocześnie uwagę, iż pozwany nie obalił domniemania z art. 527 § 3 k.c.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 527 k.c. Sąd orzekł, jak w punkcie 1 wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Wobec tego Sąd na podstawie tego przepisu i przepisu § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 29.952 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt 2 wyroku), na którą składała się kwota 19.101 zł tytułem opłaty od pozwu, kwota 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika w stawce minimalnej oraz kwota 34 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W pkt 3 wyroku Sąd obciążył Skarb Państwa pozostałymi kosztami sądowymi.